-Ravi Prakash

CEC : దేశ రాజకీయాల్లో ఇప్పుడు ఇదో పెద్ద ప్రశ్న. చీఫ్ ఎలక్షన్ కమిషనర్ జ్ఞానేష్‌ కుమార్‌పై తీవ్రమైన ఆరోపణలు వస్తున్నాయి. కానీ ఈసారి ఈ ఆరోపణలు చేస్తున్నది ఎవరు? మాజీ కేంద్ర హోం సెక్రటరీ, మాజీ కేంద్ర మంత్రి, మాజీ బీజేపీ ఎంపీ ఆర్.కే. సింగ్. జ్ఞానేష్‌ కుమార్‌పై ఆర్.కే. సింగ్ ఒక బహిరంగ లేఖ రాశారు. ప్రత్యేక ఓటర్ జాబితా పునర్విమర్శ పేరుతో జరుగుతున్న ప్రక్రియపై తీవ్రమైన ప్రశ్నలు లేవనెత్తారు. కేవలం ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్ రాజీనామాకు మాత్రమే పరిమితం కాకుండా, ఆయనపై క్రిమినల్ కేసులు పెట్టాలని కూడా డిమాండ్ చేశారు. ఈ పునర్విమర్శ చట్టబద్ధత ఏంటి? కోట్లాది ఓటర్ల పేర్లు ఎందుకు తొలగించారు? ఎవరు తొలగించారు? పశ్చిమ బెంగాల్‌లో 16 లక్షల మంది ఓటర్ల విషయంలో అప్పీళ్లు ఎవరు వేశారు? భారత ఎన్నికల సంఘం డిజిటల్ వ్యవస్థను ఎవరు నియంత్రిస్తున్నారు? ముగ్గురు కమిషనర్లతో ఉండాల్సిన ఎన్నికల సంఘంలో నిర్ణయాలు ఎవరు తీసుకుంటున్నారు? ఇవన్నీ ఆర్.కే. సింగ్ లేఖలో ఉన్న ప్రశ్నలు. అయితే అసలు మలుపు ఏంటి? ఈ మొత్తం వ్యవహారంపై సుప్రీంకోర్టు వచ్చే వారం విచారణకు అంగీకరించింది. అందుకే ఇప్పుడు అసలు ప్రశ్న—ఇది నిజంగా ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్ జ్ఞానేష్‌ కుమార్‌పై దాడేనా? లేక అసలు లక్ష్యం మోదీనా?

ఆర్.కే. సింగ్ లేఖ ఎందుకు ఇంత సంచలనం కలిగించింది?

ముందుగా ఆర్.కే. సింగ్ ఎవరో చూద్దాం. ఆయన సాధారణ ప్రతిపక్ష నేత కాదు. మాజీ కేంద్ర హోం కార్యదర్శి. మోదీ ప్రభుత్వంలో కేంద్ర మంత్రిగా పనిచేశారు. 2014 నుంచి 2024 వరకు బీజేపీ ఎంపీగా ఉన్నారు. ఇప్పుడు జ్ఞానేష్‌ కుమార్‌పై ఇంత తీవ్రమైన ఆరోపణలు మొదలుపెట్టారు. ప్రత్యేక ఓటర్ జాబితా పునర్విమర్శలో చట్ట ఉల్లంఘన జరిగిందని ఆయన ఆరోపిస్తున్నారు. కేవలం పదవి నుంచి తొలగించే ప్రక్రియ సరిపోదని, క్రిమినల్ కేసుల దిశగా వెళ్లాలని అంటున్నారు. ఎన్నికలను కూడా బహిష్కరించాల్సిన పరిస్థితి వస్తే ఆలోచించాలని ఆయన తన లేఖలో ప్రతిపక్షాలకు సూచించారు. అయితే ఇక్కడ ఒక విషయం చాలా స్పష్టంగా చెప్పాలి. ఇవన్నీ ఆర్.కే. సింగ్ చేసిన ఆరోపణలు. ఇవి కోర్టు తేల్చిన నిజాలు కావు. అదే సమయంలో భారత ఎన్నికల సంఘం కూడా ఈ ఆరోపణలను తిరస్కరిస్తోంది. అంటే ఇప్పుడు దేశం ముందు రెండు వాదనలు ఉన్నాయి. ఒకవైపు ఆర్.కే. సింగ్ ఆరోపణలు, మరోవైపు ఎన్నికల సంఘం వివరణ. మధ్యలో సుప్రీంకోర్టు విచారణ.

ఇప్పుడు ఈ మొత్తం వివాదంలో అత్యంత ఎక్కువగా వినిపిస్తున్న సంఖ్య 13 కోట్లు. ప్రత్యేక ఓటర్ జాబితా పునర్విమర్శ ప్రక్రియలో దేశవ్యాప్తంగా కోట్లాది పేర్లు ముసాయిదా ఓటర్ జాబితాల నుంచి తొలగించారు. కానీ ఇక్కడ ఒక ముఖ్యమైన స్పష్టత ఉంది. 13 కోట్ల మంది ఓటు హక్కు శాశ్వతంగా పోయిందని దీని అర్థం కాదు. ఇవి ముసాయిదా జాబితాల నుంచి తొలగించిన పేర్లు. అభ్యంతరాలు, దావాలు, ధ్రువీకరణ తర్వాత ఈ పేర్లు తిరిగి చేర్చుకునే అవకాశం కూడా ఉంటుంది. అందుకే అసలు ప్రశ్న 13 కోట్ల సంఖ్య ఒక్కటే కాదు. ఆ పేర్లను ఎందుకు తొలగించారు? ఎలా ధ్రువీకరించారు? ఎవరు ధ్రువీకరించారు? తప్పుగా పేరు తొలగిపోయిన వ్యక్తి మళ్లీ ఎలా ఓటరుగా నమోదు అవుతాడు? ఇదే అసలు విషయం. ఎందుకంటే ఓటర్ జాబితాలో పేరు ఉండటం అనేది ఎన్నికల్లో ఓటు వేయడానికి మొదటి మెట్టు. ఇక కొత్తగా ఓటరుగా నమోదు కావడానికి ఉపయోగించే ఫారం-6 విషయంలో కూడా మరో కీలక వివాదం ఉంది. ప్రత్యేక పునర్విమర్శ సమయంలో ఆన్‌లైన్ ఫారం-6లో ఒక కొత్త ప్రకటన చేర్చినట్లు వార్తలు వచ్చాయి. అందులో మీ పేరు లేదా మీ తల్లిదండ్రులు, తాతముత్తాతల పేరు పాత ఓటర్ జాబితాలో ఉందా అనే వివరాలు అడిగారు. ఇక్కడే ఇద్దరు ఎన్నికల కమిషనర్ల నుంచి అభ్యంతరాలు వచ్చినట్లు సమాచారం. ఈరోజు 18, 19 ఏళ్ల యువకుడు కొత్తగా ఓటరుగా నమోదు అవుతున్నప్పుడు, అతను 20 ఏళ్ల క్రితం ఓటర్ జాబితాలో ఎలా ఉంటాడు? అతని తల్లిదండ్రుల పేరు పాత జాబితాలో లేకపోతే అతను ఏం చేయాలి? ఇదే ప్రశ్న ఇప్పుడు వినిపిస్తోంది. అయితే ఎన్నికల సంఘం మాత్రం ఈ ప్రకటన చట్టబద్ధమేనని చెబుతోంది. ఇది సుప్రీంకోర్టు గతంలో పరిశీలించిన అంశాల్లో భాగమేనని కూడా ఎన్నికల సంఘం చెబుతోంది. అంటే ఇక్కడ కూడా ఒకవైపు ఆరోపణ, మరోవైపు ఎన్నికల సంఘం వివరణ. చివరికి కోర్టు నిర్ణయం.

ఇక పశ్చిమ బెంగాల్‌లో దాదాపు 16 లక్షల మంది ఓటర్ల చేర్పుపై పెద్ద వివాదం జరిగింది. దావాలు, విచారణల తర్వాత ఎన్నికల అధికారులు కొంతమంది ఓటర్ల పేర్లను చెల్లుబాటు అయ్యేవిగా గుర్తించినట్లు వార్తలు వచ్చాయి. కానీ ఆ నిర్ణయాలపై మళ్లీ అప్పీళ్లు దాఖలయ్యాయి. ఇక్కడే ఒక ఎన్నికల కమిషనర్ ప్రశ్నించినట్లు వార్తలు చెబుతున్నాయి: ఈ అప్పీళ్లను ఎవరు అనుమతించారు? అసలు ఎవరి ఆదేశాలతో ఈ అప్పీళ్లు వెళ్లాయి? ఎన్నికల సంఘం తరఫున ఎవరు నిర్ణయం తీసుకున్నారు? ఇది కేవలం 16 లక్షల ఓటర్ల విషయం కాదు. ఎన్నికల సంఘంలో నిర్ణయం తీసుకునే అధికారం ఎవరిది అనేదే అసలు ప్రశ్న. ఇదే ఈ మొత్తం కథలో అత్యంత కీలకమైన అంశం. మన ఎన్నికల సంఘంలో ఒక ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్ మాత్రమే ఉండరు. ప్రస్తుతం ముగ్గురు కమిషనర్లు ఉన్నారు—జ్ఞానేష్‌ కుమార్‌, సుఖ్‌బీర్ సింగ్ సంధు, వివేక్ జోషి. వార్తల ప్రకారం ఈ ఇద్దరు ఎన్నికల కమిషనర్లు గత కొన్ని నెలల్లో అనేక అంశాలపై అభ్యంతరాలు వ్యక్తం చేశారు. మొత్తం 14 అభ్యంతరాలు ఉన్నట్లు ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్ వార్తా కథనం పేర్కొంది. ప్రత్యేక పునర్విమర్శ, ఓటర్ల చేర్పులు, ఓటర్ల తొలగింపులు, ఫారం-6, ఎకినెట్, పశ్చిమ బెంగాల్ అప్పీళ్లు—ఇలా ఓటర్ జాబితాకు సంబంధించిన కీలక నిర్ణయాలపై ప్రశ్నలు వచ్చాయి. అప్పుడు అసలు ప్రశ్న వస్తుంది: ఎన్నికల సంఘంలో నిర్ణయం ఎవరు తీసుకుంటారు? ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్ ఒక్కరా? లేక ముగ్గురు కమిషనర్లు కలిసి నిర్ణయం తీసుకోవాలా? ఇదే ప్రశ్న ఇప్పుడు సుప్రీంకోర్టు ముందు కూడా ఉంది.

Also Read : ATM నుంచి గ్యాస్ వరకు.. అక్టోబర్‌1 నుంచి కొత్త రూల్స్

ఈ వివాదంలో ఎన్నికల సంఘం వాదన మరోలా ఉంది. సంఘంలో అంతర్గత చర్చలు, విభేదాలు ఉండటం సహజమేనని చెబుతోంది. కానీ తుది ప్రత్యేక పునర్విమర్శ నిర్ణయాలు మాత్రం ఏకగ్రీవంగా ఆమోదించబడ్డాయని ఎన్నికల సంఘం చెబుతోంది. ప్రతిపక్షం వైపు నుంచి ఏకపక్షంగా వ్యవహరించారని ఆరోపణలు వస్తున్నాయి. ఎన్నికల సంఘం మాత్రం తుది నిర్ణయాలు ఏకగ్రీవమని చెబుతోంది. మరి నిజం ఏంటి? ఇదే ఇప్పుడు కోర్టు పరిశీలించాల్సిన అంశం. ఇక ఈ కథలో సాధారణ ఓటర్‌కు పెద్దగా తెలియని మరో పేరు ఎకినెట్. ఇది ఎన్నికల సంఘం ఉపయోగించే డిజిటల్ ఎన్నికల వ్యవస్థ. ఇక్కడ కూడా కొన్ని కీలక ప్రశ్నలు వచ్చాయి. క్షేత్రస్థాయి ఓటర్ నమోదు అధికారులకు చట్టం ఇచ్చిన నిర్ణయాధికారం, డిజిటల్ వ్యవస్థలో కూడా ఉందా? లేక సాఫ్ట్‌వేర్ నియమాల వల్ల వారి నిర్ణయాలకు పరిమితులు వస్తున్నాయా? ఇది ఎందుకు ముఖ్యం? ఎందుకంటే ఓటర్ జాబితాలో ఒక పేరు చేర్చాలా, తొలగించాలా, ఎవరి పేరు చెల్లుబాటు అవుతుంది, ఎవరి పేరు కాదు అన్నీ చివరికి ఒక డిజిటల్ వ్యవస్థ ద్వారా ప్రక్రియలోకి వెళ్తున్నప్పుడు, ఆ వ్యవస్థలో నియమాలను ఎవరు పెడుతున్నారు? ఆ వ్యవస్థను ఎవరు నియంత్రిస్తున్నారు? ఇది కేవలం సాంకేతికతకు సంబంధించిన ప్రశ్న కాదు. ఇది ఓటర్ జాబితాపై నియంత్రణకు సంబంధించిన ప్రశ్న.

దీనికి ఒక ఉదాహరణగా గోవా వ్యవహారం కూడా బయటకు వచ్చింది. స్థానిక అధికారులు అర్హులని ధ్రువీకరించిన 97 మంది ఓటర్లు తుది జాబితాలో చేరలేదనే విషయం వార్తల్లోకి వచ్చింది. దీనికి డిజిటల్ వ్యవస్థలో సమస్యలు కారణమని ఆరోపణలు వచ్చాయి. ఎన్నికల సంఘం మాత్రం సరిదిద్దే చర్యలు తీసుకున్నామని, వారు ఫారం-6 ద్వారా మళ్లీ దరఖాస్తు చేసుకోవచ్చని, ప్రత్యేక కార్యక్రమం కూడా చేపట్టామని తెలిపింది. అంటే 97 మంది శాశ్వతంగా ఓటు హక్కు కోల్పోయారని చెప్పడం తప్పు. కానీ మరో ప్రశ్న మాత్రం మిగులుతుంది. ఓటర్ నమోదు అధికారి ఒక వ్యక్తి అర్హుడని నిర్ణయించినా, సాఫ్ట్‌వేర్ ఆ నిర్ణయాన్ని అమలు చేయలేకపోతే బాధ్యత ఎవరిది? ఇదే సమయంలో సెప్టెంబర్ 26న ఎన్నికల సంఘం కొన్ని కొత్త చర్యలను ప్రకటించింది. బూత్ స్థాయి అధికారులు మరింతగా క్షేత్రస్థాయిలోకి వెళ్లాలి. పేదలు, కార్మికులు, నిరాశ్రయులైన పౌరుల కోసం ప్రత్యేక సహాయ కేంద్రాలు, శిబిరాలు ఉండాలి. దావాలు, అభ్యంతరాల కోసం కొన్ని చోట్ల గడువులను కూడా పెంచారు. ఎకినెట్‌ను సమీక్షించడానికి ఒక కమిటీ ఏర్పాటు చేశారు. అందులో స్వతంత్ర ఐఐటీ, ఐఐఐటీ నిపుణుడు కూడా ఉంటారని చెప్పారు. భవిష్యత్తులో సమాచార సాంకేతిక కార్యక్రమాలను కూడా మరింతగా సమీక్షించాలని నిర్ణయించారు. ఇవన్నీ ఎన్నికల సంఘం ప్రకటించిన మెరుగుదల చర్యలు. కానీ ఇక్కడ ఒక ప్రశ్న మాత్రం తప్పకుండా వస్తుంది: అన్నీ సక్రమంగా ఉంటే ఈ మార్పులు ఇప్పుడు అత్యవసరంగా ఎందుకు అవసరమయ్యాయి?

ఇదే ఈ కథను మరింత కీలకంగా మార్చింది. సుప్రీంకోర్టు వచ్చే వారం జ్ఞానేష్‌ కుమార్‌ వ్యవహారశైలి, దేశవ్యాప్తంగా జరుగుతున్న ప్రత్యేక ఓటర్ జాబితా పునర్విమర్శపై వచ్చిన సవాళ్లను విచారించబోతోంది. ఎన్నికల సంఘానికి సమిష్టిగా ఉన్న అధికారాలను, ఇతర ఇద్దరు కమిషనర్ల సమ్మతి లేకుండానే కొన్ని నిర్ణయాల్లో ఉపయోగించారని పిటిషన్‌లో ఒక ప్రధాన ఆరోపణ ఉంది. అదే సమయంలో ఎకినెట్, ఎరోనెట్‌పై స్వతంత్ర లేదా ఫోరెన్సిక్ పరిశీలన కోరిన పిటిషన్లు కూడా ఉన్నాయి. కానీ మళ్లీ చెబుతున్నాను—ఇవన్నీ ప్రస్తుతం ఆరోపణలు, న్యాయపరమైన సవాళ్లు మాత్రమే. కోర్టు ఇంకా తుది నిర్ణయం ఇవ్వలేదు. అందుకే ఈ కథనంలో అత్యంత ముఖ్యమైన పదం ప్రశ్న, తుది నిర్ధారణ కాదు.

అయితే ఈ వివాదంలోకి మోదీ ఎలా వస్తారు? ఇదే మన శీర్షికలో అసలు ప్రశ్న. ఇది నిజంగా జ్ఞానేష్‌ కుమార్‌పై దాడేనా? లేక మోదీపైనా? ఇక్కడ చాలా జాగ్రత్తగా ఉండాలి. జ్ఞానేష్‌ కుమార్‌ తీసుకున్న ప్రతి నిర్ణయం మోదీ ఆదేశాలతో జరిగిందని చెప్పడానికి ప్రస్తుతం ఆధారం లేదు. ఆర్.కే. సింగ్ లేఖలో మాత్రం జ్ఞానేష్‌ కుమార్‌ తన ఉన్నతాధికారుల ఆదేశాలతో పనిచేస్తున్నారా అనే ప్రశ్న లేవనెత్తారు. అది ఆయన ఆరోపణ. కానీ దానికి ప్రస్తుతం కోర్టు నిర్ధారణ లేదు. అయితే రాజకీయంగా ఈ ప్రశ్న ఎందుకు వస్తోంది? ఎందుకంటే ఎన్నికల సంఘం దేశ ఎన్నికలను నిర్వహించే సంస్థ. ఆ సంస్థ స్వతంత్రతపై ఏదైనా పెద్ద వివాదం వస్తే, అది సహజంగానే ప్రభుత్వంపై కూడా రాజకీయ ప్రశ్నలను తెస్తుంది. అందుకే అసలు చర్చ జ్ఞానేష్‌ కుమార్‌కే పరిమితమవుతుందా? లేక ఈ మొత్తం వ్యవస్థ వెనుక రాజకీయ జవాబుదారీతనం వైపుకు వెళ్తుందా?

ఇప్పుడు ఒక్కసారి మొత్తం విషయాన్ని పక్కన పెట్టి చూడండి. ఇది కాంగ్రెస్ వర్సెస్ బీజేపీ కాదు. ప్రతిపక్షం వర్సెస్ ప్రభుత్వం కాదు. ఆర్.కే. సింగ్ వర్సెస్ జ్ఞానేష్‌ కుమార్‌ కూడా కాదు. కేంద్రంలో ఉన్నది ఒకే సంస్థ—భారత ఎన్నికల సంఘం. ఎవరు ఓటర్ జాబితాలో ఉంటారు? ఎవరి పేరు ఉండదు? ఎవరి పేరు తొలగిస్తారు? ఎవరి పేరు తిరిగి చేరుస్తారు? ఎన్నికలు ఎలా జరుగుతాయి? ఈ వ్యవస్థ మీదే దేశ ప్రజల నమ్మకం ఆధారపడి ఉంటుంది. అందుకే ప్రశ్నలు చాలా సులభం. ప్రత్యేక పునర్విమర్శ నిర్ణయాలు నిజంగా సమిష్టిగా తీసుకున్నారా? ఓటర్ల పేర్లు సరైన ధ్రువీకరణ తర్వాతే తొలగించారా? ఫారం-6లో మార్పులు సరైన విధానంలో చేశారా? పశ్చిమ బెంగాల్ 16 లక్షల ఓటర్ల అప్పీళ్లను ఎవరు అనుమతించారు? ఎకినెట్ వల్ల క్షేత్రస్థాయి అధికారుల అధికారాలకు ఏమైనా పరిమితులు వచ్చాయా? ఇద్దరు ఎన్నికల కమిషనర్లు 14 సార్లు ఎందుకు అభ్యంతరాలు చెప్పారు? అన్నింటికంటే పెద్ద ప్రశ్న—ఎన్నికల సంఘాన్ని నడిపించేది ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్ ఒక్కరా? లేక ముగ్గురు కమిషనర్లు కలిసి నడిపిస్తున్నారా? ఇదే ఇప్పుడు అసలు పోరాటం. కాబట్టి ఇది కేవలం జ్ఞానేష్‌ కుమార్‌పై అతిపెద్ద దాడి కాదు. ఇది ఒక వ్యక్తి గురించి మాత్రమే కాదు. ఎన్నికల సంఘం ఎలా పనిచేస్తుంది? ఎవరు నిర్ణయం తీసుకుంటారు? ఓటర్ జాబితాను ఎవరు నియంత్రిస్తారు? ఆ నిర్ణయాలకు చివరికి ఎవరు జవాబుదారీ? అనే ప్రశ్నల గురించి.

అందుకే చివరగా ఒక్క ప్రశ్న: ఇది నిజంగా ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్‌పై దాడా? లేక మోదీ ప్రభుత్వానికి సంబంధించిన మరింత పెద్ద రాజకీయ పోరాటానికి ఇది ఆరంభమా? సమాధానం ఇప్పుడు రాజకీయ నాయకులు చెప్పాల్సిన అవసరం లేదు. కోర్టులు చెప్పాల్సి ఉంది. దేశ ప్రజలు కూడా ఈ మొత్తం వ్యవహారాన్ని జాగ్రత్తగా చూడాల్సి ఉంది.

Also Read : భారత్‌లోకి ఆపిల్ పే.. కానీ ఐఫోన్‌తోనే పేమెంట్స్!