Hamas: పాలస్తీనా మిలిటెంట్ తీవ్రవాద సంస్థ హమాస్ తన అత్యున్నత రంగానికి కొత్త అధినేతను ఎన్నుకుంది. గతంలో గాజా రాజకీయ విభాగానికి నాయకత్వం వహించిన ఖలీల్ అల్-హయ్యా (Khalil al-Hayya) ను హమాస్ తమ నూతన రాజకీయ కార్యదర్శిగా (అధినేతగా) నియమిస్తున్నట్లు సోమవారం అధికారిక ప్రకటన విడుదల చేసింది. మాజీ అధినేతలు ఇస్మాయిల్ హనియే, యహ్యా సిన్వార్లు ఇజ్రాయెల్ సైనిక దాడుల్లో హతమైన తర్వాత ఖలీల్ అల్-హయ్యా సంస్థలోనే అత్యంత కీలకమైన, సీనియర్ నాయకుడిగా ఎదిగారు.

ఈ ఎన్నిక హమాస్ అత్యున్నత నిర్ణయాత్మక విభాగమైన ‘జనరల్ శూరా కౌన్సిల్’ ఆధ్వర్యంలో అంతర్గతంగా జరిగింది. మాజీ పొలిటికల్ లీడర్ ఖలీద్ మేషాల్‌పై జరిగిన రన్నాఫ్ ఓటింగ్‌లో అల్-హయ్యా విజయం సాధించారు. అంతకుముందు జరిగిన మొదటి విడత ఓటింగ్‌లో ఏ అభ్యర్థికీ అవసరమైన 50 శాతం ఓట్లు రాకపోవడంతో ఈ రన్నాఫ్ నిర్వహించారు. తాజా ఎన్నికతో, యహ్యా సిన్వార్ మరణానంతరం యుద్ధ కాలంలో పరిపాలనను నడిపించేందుకు ఏర్పాటైన ఐదుగురు సభ్యుల తాత్కాలిక నాయకత్వ మండలి రద్దయింది. 2027 వరకు ముగిసే ప్రస్తుత ఎన్నికల కాలాన్ని అల్-హయ్యా పూర్తిస్థాయి అధినేతగా కొనసాగిస్తారు.

1960 నవంబర్ 5న గాజా నగరంలో జన్మించిన అల్-హయ్యా, ఆక్రమిత ప్రాంతాల వాతావరణంలో సంప్రదాయ వాతావరణంలో పెరిగారు. 1980ల ప్రారంభంలో హమాస్ వ్యవస్థాపకుడు షేక్ అహ్మద్ యాసిన్‌ను కలవడం ద్వారా ఆయన రాజకీయ కార్యకలాపాల్లో భాగమయ్యారు. చదువులో ప్రతిభ కనబరిచిన అల్-హయ్యా, 1983లో గాజా ఇస్లామిక్ యూనివర్సిటీలో డిగ్రీ, 1986లో జోర్డాన్ యూనివర్సిటీలో మాస్టర్స్ మరియు 1997లో సూడాన్‌లో హదీస్ శాస్త్రంలో డాక్టరేట్ (PhD) పూర్తి చేశారు. అనంతరం గాజా ఇస్లామిక్ యూనివర్సిటీలో విద్యార్థుల వ్యవహారాల డీన్‌గా సేవలందించారు.

1987లో హమాస్ స్థాపక సభ్యుడిగా చేరిన అల్-హయ్యా, మొదటి ఇంతిఫాదా సమయంలో ఇజ్రాయెల్ దళాల చేతిలో పలుమార్లు అరెస్టు అయ్యారు. 2006లో పాలస్తీనా శాసన మండలికి ఎన్నికై హమాస్ పార్లమెంటరీ విభాగానికి నేతృత్వం వహించారు. ఆ తర్వాత గాజాలో హమాస్ ఉపనాయకుడిగా, అరబ్-ఇస్లామిక్ సంబంధాల విభాగానికి అధిపతిగా వ్యవహరించారు. 2012లో ఖతార్ కేంద్రంగా రాజకీయ కార్యాలయం ఏర్పడిన తర్వాత, అక్కడ ఉంటూ విదేశీ దౌత్య బాధ్యతలు, పొత్తుల సమన్వయాన్ని చేపట్టారు.

ఇజ్రాయెల్-పాలస్తీనా సంక్షోభంలో అల్-హయ్యా కీలకమైన సంధానకర్తగా వ్యవహరించారు. 2012, 2014 గాజా యుద్ధాల తర్వాత జరిగిన కాల్పుల విరమణ చర్చల ప్రతినిధి బృందాలకు ఆయనే నాయకత్వం వహించారు. 2023 అక్టోబర్ 7న ఇజ్రాయెల్‌పై జరిగిన దాడుల అనంతరం ప్రారంభమైన యుద్ధంలో ఖతార్, ఈజిప్టుల మధ్యవర్తిత్వంతో జరిగిన కాల్పుల విరమణ, బందీల విడుదల చర్చల్లో హమాస్ ప్రధాన చర్చకుడిగా వ్యవహరించారు. అక్టోబర్ 7 దాడి పాలస్తీనా అంశాన్ని అంతర్జాతీయ వేదికపైకి తెచ్చేందుకు, ఖైదీల విడుదల కోసం చేసిందేనని ఆయన సమర్థించారు.

అల్-హయ్యా రాజకీయ ప్రయాణంలో అనేక ఇజ్రాయెల్ దాడి యత్నాలను ఎదుర్కొనడమే కాక, తీవ్ర వ్యక్తిగత నష్టాలను అనుభవించారు. 2007లో ఇజ్రాయెల్ జరిపిన వైమానిక దాడిలో ఆయన నివాసంలో ఉన్న ఇద్దరు సోదరులతో సహా ఏడుగురు బంధువులు చనిపోయారు. 2008లో క్వాస్సామ్ బ్రిగేడ్స్ సభ్యుడైన ఆయన కుమారుడు హమ్జా డ్రోన్ దాడిలో మరణించాడు. 2014 యుద్ధంలో ఇజ్రాయెల్ దాడికి ఆయన పెద్ద కుమారుడు ఒసామా, ఆయన భార్య, ముగ్గురు పిల్లలు బలయ్యారు. 2025 సెప్టెంబరులో దోహాలో జరిగిన దాడిలో ఆయన కుమారుడు హుమాం, ఇతర రక్షకులు మరణించగా, 2026 మేలో గాజాలో జరిగిన వైమానిక దాడిలో మరో కుమారుడు అజ్జామ్ ప్రాణాలు కోల్పోయారు.

అల్-హయ్యాను కఠినమైన, రాజీపడని వైఖరి కలిగిన నాయకుడిగా అంతర్జాతీయ విశ్లేషకులు భావిస్తారు. స్వతంత్ర పాలస్తీనా దేశ ఏర్పాటును ప్రధాన లక్ష్యంగా ప్రకటించిన ఆయన, ఇజ్రాయెల్‌తో పోరాటంలో వెనక్కి తగ్గేది లేదని పలుమార్లు స్పష్టం చేశారు. తీవ్రమైన యుద్ధ పరిస్థితులు, అరచేతిలో ప్రాణాలు పెట్టుకుని సాగే దాడుల నడుమ కూడా అధికారికంగా ఓటింగ్ నిర్వహించి అధినేతను ఎన్నుకోవడం హమాస్ యొక్క కఠినమైన అంతర్గత సంస్థాగత నిర్మాణాన్ని ప్రతిబింబిస్తుందని రాజనీతి నిపుణులు పేర్కొంటున్నారు.

యుద్ధం ప్రారంభమై మూడేళ్లు గడుస్తున్న తరుణంలో, 73,000 మందికి పైగా ప్రాణాలు కోల్పోయిన ఈ క్లిష్ట సమయంలో అల్-హయ్యా నాయకత్వం వహించడం అత్యంత ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంది. రాబోయే రోజుల్లో ఇజ్రాయెల్‌తో కాల్పుల విరమణ చర్చల సరళి, హమాస్ సైనిక మరియు రాజకీయ వ్యూహాలు అల్-హయ్యా నాయకత్వంలో ఏ విధంగా రూపాంతరం చెందుతాయనేది ఇప్పుడు అంతర్జాతీయ రాజకీయాల్లో తీవ్ర చర్చనీయాంశంగా మారింది.