Article 5 : ఇరాన్, అమెరికాల మధ్య ఇటీవల కుదిరిన తాత్కాలిక అవగాహన ఒప్పందం (MoU)లోని ‘ఆర్టికల్-5’ నిబంధనల అమలుపై ఇరు దేశాల మధ్య భిన్న వాదనలు వినిపిస్తుండటంతో హోర్ముజ్ జలసంధి ప్రాంతంలో ఉద్రిక్తతలు మళ్లీ తీవ్రరూపం దాల్చాయి. జూన్ 17న అమెరికా అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్ ట్రంప్, ఇరాన్ అధ్యక్షుడు మసూద్ పెజెష్కియాన్ మధ్య కుదిరిన ఈ ఒప్పందం ప్రకారం సైనిక చర్యలను నిలిపివేసి, చర్చల ద్వారా సమస్యలను పరిష్కరించుకోవాల్సి ఉంది. అయితే, ఒప్పందం కుదిరిన కొద్దిరోజుల్లోనే వాణిజ్య నౌకలపై దాడులు జరగడం, దానికి ప్రతిగా అమెరికా సైనిక చర్యలకు దిగడంతో ఈ శాంతి ప్రయత్నాలకు బ్రేక్ పడింది.

ఒప్పందం ప్రకారం ఆర్టికల్-5 ఏం చెబుతోంది?

ఈ తాత్కాలిక ఒప్పంద పత్రంలోని 5వ ప్రకరణం (ఆర్టికల్-5) పూర్తిగా హోర్ముజ్ జలసంధి గుండా వాణిజ్య నౌకల సురక్షిత ప్రయాణాన్ని పునరుద్ధరించడంపైనే దృష్టి సారిస్తుంది. ఆ నిబంధనల ప్రకారం:

ఉచిత ప్రయాణం: పర్షియన్ గల్ఫ్ నుండి ఒమన్ సముద్రానికి మరియు తిరిగి వచ్చే మార్గంలో వాణిజ్య నౌకల సురక్షిత ప్రయాణం కోసం ఇరాన్ తగిన ఏర్పాట్లు చేయాలి. దీనికి 60 రోజుల పాటు ఎటువంటి రుసుము (టోల్) వసూలు చేయకూడదు.

మైన్ల తొలగింపు: సాధారణ నౌకాయానానికి ఆటంకం కలిగిస్తున్న సైనిక, సాంకేతిక అడ్డంకులను తొలగిస్తూ.. 30 రోజుల్లోగా మైన్లను నిర్మూలించే కార్యకలాపాలను ఇరాన్ చేపట్టాలి.

భవిష్యత్ నిర్వహణ: అంతర్జాతీయ చట్టాలకు అనుగుణంగా హోర్ముజ్ జలసంధి యొక్క భవిష్యత్ పరిపాలన, సముద్ర సేవలను నిర్వచించడానికి ఇరాన్.. ఒమన్ మరియు ఇతర గల్ఫ్ దేశాలతో కలిసి సంప్రదింపులు జరపాలి.

Also Read : సరిహద్దుల్లో ముగిసిన నిశ్శబ్దం: అఫ్గాన్ భూభాగంపై పాక్ దాడుల కలకలం

వివాదానికి కారణమైన వేర్వేరు వ్యాఖ్యానాలు

ఒప్పందంలో రాసి ఉన్న అంశాలపై అమెరికా, ఇరాన్‌లు తమకు అనుకూలంగా వేర్వేరు వ్యాఖ్యానాలు చేసుకోవడమే ప్రస్తుత ఘర్షణకు మూలకారణంగా మారింది. ఒమన్ మరియు అంతర్జాతీయ సముద్ర సంస్థ (IMO) సమన్వయంతో నౌకల రాకపోకలు సాగాలని, అందరికీ స్వేచ్ఛా నిరోధిత మార్గం ఉండాలని వాషింగ్టన్ కోరుతోంది. అయితే ఇరాన్ మాత్రం, ఈ పరివర్తన కాలంలో జలసంధి పూర్తిగా తమ పర్యవేక్షణ, నిర్వహణలోనే ఉంటుందని, నౌకలన్నీ టెహ్రాన్‌తో సమన్వయం చేసుకోవాలని పట్టుబడుతోంది.

నౌకలపై దాడులు.. అమెరికా ప్రతీకారం

ఈ వివాదం ముదరడంతో ఇరాన్ ప్రాదేశిక జలాల్లోని ఉత్తర షిప్పింగ్ కారిడార్‌ను మాత్రమే ఉపయోగించాలని ఇరాన్ ఇస్లామిక్ రివల్యూషనరీ గార్డ్స్ (IRGC) ఆదేశించింది. దీనివల్ల నౌకల రాకపోకలు గణనీయంగా పడిపోయాయి. ఈ క్రమంలోనే సింగపూర్ జెండా కలిగిన ‘ఎవర్ లవ్లీ’, పనామా జెండా కలిగిన ‘ కికు’ అనే వాణిజ్య నౌకలపై డ్రోన్, క్షిపణి దాడులు జరిగాయి. వీటికి ఇరానే కారణమని ఆరోపిస్తూ అమెరికా సెంట్రల్ కమాండ్.. ఇరాన్ క్షిపణి కేంద్రాలు, రాడార్ సైట్లపై ప్రతీకార దాడులు చేసింది.

ట్రంప్ హెచ్చరికలు.. ఇరాన్ ఎదురుదాడి

అమెరికా అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్ ట్రంప్ ఈ సైనిక చర్యను సమర్థిస్తూ, ఇరాన్ కాల్పుల విరమణ ఒప్పందాన్ని ఉల్లంఘించిందని సోషల్ మీడియా వేదికగా ఆరోపించారు. ఒకవేళ ఇరాన్ ఇలాగే మొండిగా వ్యవహరిస్తే ఆ దేశ ఉనికికే ప్రమాదం అన్నట్లుగా తీవ్ర హెచ్చరికలు చేశారు. దీనికి ప్రతిగా IRGC కూడా కువైట్, బహ్రెయిన్‌లలోని అమెరికా సైనిక స్థావరాలపై క్షిపణులను, డ్రోన్లను ప్రయోగించింది. అమెరికా దాడులు ఐక్యరాజ్యసమితి చార్టర్‌ను, ఒప్పందాన్ని ఉల్లంఘించడమేనని ఇరాన్ విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖ ఖండించింది.

Also Read : పాకిస్తాన్‌లో భారీ ఉగ్రదాడి.. నలుగురు సైనికులు బలి, ఆరుగురు ఉగ్రవాదులు ఖతం!

దోహా చర్చలపైనే అంతర్జాతీయ దేశాల దృష్టి

ప్రస్తుతం ఇరుపక్షాల మధ్య తీవ్ర హెచ్చరికలు నడుస్తున్నప్పటికీ, తాత్కాలికంగా సైనిక చర్యలను నిలిపివేసి ఖతార్ రాజధాని దోహాలో ముఖాముఖి సమావేశం కావడానికి అమెరికా, ఇరాన్ అంగీకరించాయి. ప్రపంచ చమురు సరఫరాలో దాదాపు ఐదో వంతు హోర్ముజ్ జలసంధి ద్వారానే సాగుతున్నందున, అక్కడ ఏ చిన్న ఉద్రిక్తత నెలకొన్నా అంతర్జాతీయ ఇంధన మార్కెట్ అస్తవ్యస్తమవుతుంది. ఈ నేపథ్యంలో మంగళవారం జరగబోయే దోహా చర్చల ఫలితం, ఆర్టికల్-5 వివాదాన్ని వారు ఎలా పరిష్కరిస్తారనే దానిపైనే ఈ శాంతి ఒప్పందం భవిష్యత్తు ఆధారపడి ఉంది.