• Raviprakash

Passport :  ఈ పాస్‌పోర్ట్ మీద రిపబ్లిక్ ఆఫ్ ఇండియా అని రాసి ఉంది. దీనిపై అశోక చక్రం ఉంది. ఇది భారత ప్రభుత్వం జారీ చేసింది. దీని లోపల ఇండియన్ అని స్పష్టంగా ఉంది. ఇప్పుడు మిమ్మల్ని ఒక చిన్న ప్రశ్న అడుగుతాను. రేపు ఎవరైనా నన్ను భారతీయ పౌరుడని నిరూపించుకోమంటే… నేను ఈ పాస్‌పోర్ట్ చూపించవచ్చా? మీ సమాధానం ఏంటో నాకు తెలుసు. తప్పకుండా చూపించవచ్చు. నిజానికి, మనలో చాలామంది ఇదే నిజమని నమ్ముతున్నాం. భారతీయ పాస్‌పోర్ట్ ఉందంటే మీరు భారతీయ పౌరులే. చాలా సింపుల్. లాజికల్. ఇక్కడితో కథ ముగిసినట్లే. అయితే, ఇక్కడో ట్విస్ట్ ఉంది. కేవలం పాస్‌పోర్ట్ ఉంటే సరిపోదు. ఇదే విషయం దేశంలో పెద్ద లీగల్‌ పొలిటికల్ డిబేట్‌కు దారితీసింది. ఎందుకంటే, భారత విదేశాంగ శాఖ ఇప్పుడు స్పష్టం చేసింది.

పాస్‌పోర్ట్ అనేది జర్నీ డాక్యుమెంట్‌ మాత్రమే, పౌరసత్వ ధృవీకరణ పత్రం కాదు అని. ఈ ప్రకటన కోట్లాది మంది భారతీయులను సర్‌ప్రైజ్‌కు గురి చేసింది. సోషల్ మీడియాలో పెద్ద దుమారమే రేగింది. ఇదంతా ప్రభుత్వం ఆడిస్తోన్న గందరగోళమంటూ ప్రతిపక్షాలు మండిపడ్డాయి. మాజీ బ్యూరోక్రాట్లు దీని వెనుక ఉన్న లాజిక్‌ను ప్రశ్నించారు. చట్ట నిపుణులు ఈ చర్చలోకి ఎంట్రీ ఇచ్చారు. మీడియాలో డిబేట్లు దీన్ని మరో రణరంగంగా మార్చాయి. కానీ ఈ గోల మధ్యలో, ఒక ప్రధాన ప్రశ్నకు మాత్రం సమాధానం దొరకలేదు. పాస్‌పోర్ట్ అనేది పౌరసత్వానికి తుది రుజువు కాకపోతే… మరి అసలైన రుజువు ఏమిటి? దానికి సమాధానం ఈ వీడియోలో తెలుసుకోబోతున్నాం. ఇది నా అనాలసిస్‌..! బిజెపి కోణం నుంచి కాదు. కాంగ్రెస్ కోణం నుంచి అంతకన్నా కాదు. టీవీ చర్చల కోణం నుంచి కూడా కాదు. రాజ్యాంగం, పౌరసత్వ చట్టం, పాస్‌పోర్ట్ చట్టం, కోర్టుల తీర్పుల ఆధారంగా అసలు నిజం ఏంటో లోతుగా విశ్లేషించి తెలుసుకుందాం. ఎందుకంటే, ఈ వీడియో ముగిసే సమయానికి మీకు ఒక విషయం స్పష్టంగా తెలియాలి. ఆశ్చర్యకరంగా చాలామంది భారతీయులకు ఈ విషయం తెలీదు. ఇండియన్ సిటిజన్‌ అని చట్టపరంగా నిరూపించేది ఏమిటి?

Also Read : పుణె మర్డర్ కేసు : పోలీసులకు నిందితురాలు సంచలన స్టేట్‌మెంట్!

మనం ముందుకు వెళ్లే ముందు, ఈ వివాదం ఎందుకు చెలరేగిందో అర్థం చేసుకుందాం. విదేశాంగ శాఖ అకస్మాత్తుగా కొత్త చట్టాన్ని ప్రకటించలేదు. భారతీయ పాస్‌పోర్ట్‌లను రద్దు చేయలేదు. పాస్‌పోర్ట్ ఉన్నవారిని విదేశీయులు అని చెప్పలేదు. చట్టంలో ఎప్పటినుంచో ఉన్న నిబంధనలనే ప్రభుత్వం మరోసారి స్పష్టం చేసింది. ప్రభుత్వం చెప్పిన దాని ప్రకారం, ఇండియన్ పాస్‌పోర్ట్ అనేది ప్రాథమికంగా ఒక గుర్తింపు, ప్రయాణం కోసం వాడే ఒక డాక్యుమెంట్ మాత్రమే. కానీ పౌరసత్వం అనేది మాత్రం 1955 పౌరసత్వ చట్టం ప్రకారం ప్రత్యేకంగా నిర్ధారిస్తారు. ఆ ఒక్క తేడాయే ఈ వివాదానికి సెంట్రల్ పాయింట్‌గా మారింది. దానికి వివరణ చాలా సులభం. ఇప్పటిదాకా పాస్‌పోర్ట్, పౌరసత్వం ఒకటేనని నమ్ముతూ వచ్చాం. ఎందుకంటే, చట్టపరంగా ఆ రెండూ దగ్గరి సంబంధం కలిగి ఉంటాయి. కానీ చట్టపరంగా రెండూ వేర్వేరు. పాస్‌పోర్ట్ చట్టంలోని ఒక ప్రత్యేక నిబంధన ఈ గందరగోళాన్ని మరింత పెంచింది. 1967 పాస్‌పోర్ట్ చట్టంలోని సెక్షన్ 20 ప్రకారం.. అత్యవసర పరిస్థితుల్లో, ప్రజా ప్రయోజనాలను దృష్టిలో ఉంచుకుని, ఇండియన్‌ కాని వ్యక్తికి కూడా కేంద్ర ప్రభుత్వం పాస్‌పోర్ట్ జారీ చేసే అవకాశం ఉంది. చట్టంలోనే అలాంటి మినహాయింపు ఇచ్చే అవకాశం ఉంది. అంటే ఫారినర్స్‌ నేరుగా పాస్‌పోర్ట్ సేవా కేంద్రానికి వెళ్లి ఇండియా పాస్‌పోర్ట్ పొందవచ్చా? ఖచ్చితంగా కుదరదు. ఇది కేంద్ర ప్రభుత్వానికి మాత్రమే ఉన్న ప్రత్యేక అధికారం. చాలా అరుదైన, ప్రత్యేక పరిస్థితుల్లో మాత్రమే కఠినమైన నిబంధనలతో ఈ వెసులుబాటును ఉపయోగిస్తారు. ఇది అందరికీ వర్తించే సాధారణ నియమం కాదు, అత్యంత అరుదైన సందర్భాల్లో ఇచ్చే మినహాయింపు మాత్రమే. అయినప్పటికీ, ఈ నిబంధన ఉండటమే ఈ వివాదంలో పెద్ద చర్చకు దారితీసింది.

రాజకీయ ప్రకటనలు మొదలయ్యాయి. శివసేన యుబిటి నేత ఆదిత్య థాకరే మూడు సూటి ప్రశ్నలు అడిగారు. పాస్‌పోర్ట్ పౌరసత్వానికి రుజువు కానప్పుడు… మరి పాస్‌పోర్ట్ ఇచ్చే ముందు పోలీసులు ఏం పరిశీలిస్తారు?. ట్రావెల్ డాక్యుమెంట్స్ పేరుతో భారత్ విదేశీయులకు పాస్‌పోర్ట్‌లు ఇస్తుందా? ఇలాంటి ప్రకటనలతో మన పాస్‌పోర్ట్‌ల విశ్వసనీయతపై ప్రపంచవ్యాప్తంగా గందరగోళం ఏర్పడదా? ఇవి అంత తేలిగ్గా తీసిపారేసే ప్రశ్నలు కావు. సాధారణ భారతీయులు కూడా అడుగుతున్న ప్రశ్నలు ఇవి. తర్వాత మరో గొంతు వినిపించింది. మాజీ ఐపిఎస్ అధికారి యశోవర్ధన్ ఆజాద్ వ్యంగ్యంగా స్పందించారు. పాస్‌పోర్ట్ అనేది రుజువు కాకపోతే… ఆధార్ కూాడా రుజువు కాకపోతే… ఓటరు ఐడి రుజువు కాకపోతే… ఇంతకీ మనం ఎవరు..? మనల్ని అంగారక గ్రహం నుండి వచ్చిన ‘జోంబీ’ లుగా గుర్తించాలా అంటూ ఎగతాళి చేశారు.

యశోవర్ధన్‌ పోస్ట్ రాజకీయ విభేదాల కంటే లోతైన విషయాన్ని తెలియజేసింది. అది ప్రజల్లో ఉన్న ఆందోళనని ఎగ్జిబిట్‌ చేసింది. ఆ తర్వాత ఈ చర్చలోకి మరో ప్రముఖ వ్యక్తి వాయిస్ వినిపించింది. ప్రముఖ గేయ రచయిత జావేద్ అక్తర్ ‘ఎక్స్’లో ఇలా పోస్ట్ చేశారు. పాస్‌పోర్ట్ అనేది కేవలం ప్రయాణ పత్రం అనీ, అది పౌరసత్వానికి రుజువు కాదని విదేశీ వ్యవహారాల శాఖ అంటోంది. నిజంగానా??? అంటే ఆ వ్యక్తి భారతీయ పౌరుడని పూర్తిగా నమ్మకుండానే వాళ్లకు ఈ ప్రయాణ పత్రం ఇచ్చేస్తున్నారా? ఇది వింటుంటే నిజంగా నవ్వొస్తుంది. జావేద్ అక్తర్ అడిగిన ఈ ప్రశ్న సామాన్య భారతీయుల మనసులోని మాటను బయటపెట్టింది. భారత ప్రభుత్వం స్వయంగా పోలీసు ఎంక్వైరీ చేశాకనే పాస్‌పోర్ట్ జారీ చేస్తుంది. అంతేకాదు, దాంట్లో మీ జాతీయత ‘ఇండియన్’ అని ఉంటుంది. మరి అలాంటప్పుడు… పాస్‌పోర్ట్ అనేది కేవలం ఒక ప్రయాణ పత్రం మాత్రమేనని, పౌరసత్వానికి సరైన రుజువు కాదని అదే ప్రభుత్వం ఎలా చెప్పగలదు? ఈ ప్రశ్నతో చర్చలో మరింత హీట్‌ పెరిగింది. కోట్లాది మంది భారతీయులకు అసలు ఏ పత్రం చట్టపరంగా పౌరసత్వాన్ని ఇస్తుందనే విషయంపై స్పష్టత లేకపోతే, ఈ విషయాన్ని ప్రజలకు చేరవేయడంలో వ్యవస్థ పూర్తిగా విఫలమైందనే చెప్పాలి.

ఇక ప్రభుత్వ మద్దతుదారులు రంగంలోకి దిగారు. ఈ చర్చ విచిత్రంగా అనిపించినప్పటికీ, చట్టపరమైన అంశం కొత్తదేమీ కాదని సీనియర్ జర్నలిస్ట్ రాహుల్ శివశంకర్ వాదించారు. రాహుల్ శివశంకర్ ప్రకారం, భారతీయ పౌరసత్వం ఎప్పుడూ ఒకే డాక్యుమెంట్‌పై ఆధారపడి లేదు. కోర్టులు ఎప్పుడూ వివిధ పత్రాలను పరిశీలిస్తూనే వచ్చాయి. పుట్టిన తేదీ రికార్డులు. తల్లిదండ్రుల పౌరసత్వం. పాఠశాల రికార్డులు. ఎలక్టోరల్ రోల్స్. పాస్‌పోర్ట్. ప్రభుత్వ రికార్డులు. నివాస ధృవపత్రాలు. ఇతర అధికారిక పత్రాలు. ఆయన వాదన చాలా సింపుల్. విదేశాంగ శాఖ చట్టాన్ని మార్చడం లేదు. కోర్టులు ఇప్పటికే చెప్పిన విషయాన్ని మళ్లీ చెబుతున్నారు. అంతే..! ఆ తర్వాత, సమాచార, ప్రసార మంత్రిత్వ శాఖలోని సీనియర్ సలహాదారు కంచన్ గుప్తా ఈ చర్చలోకి వచ్చారు. కంచన్ మరో అడుగు ముందుకు వేశారు. ప్రపంచంలో ఎక్కడైనా పాస్‌పోర్ట్ అనేది ట్రావెల్ డాక్యుమెంట్ మాత్రమేనని, పౌరసత్వ ధృవీకరణ పత్రం కాదని వాదించారు. దీన్ని నేషనల్ రిజిస్టర్ ఆఫ్ సిటిజన్స్‌ NRCతో, భవిష్యత్తులో రాబోయే పౌరసత్వ గుర్తింపు కార్డులకి ముడిపెట్టారు.

ఈ క్లారిటీ, పౌరసత్వంపై ఉన్న గందరగోళాన్ని పూర్తిగా తొలగిస్తుందని కంచన్ అభిప్రాయపడుతున్నారు. ఈ వాదనతో ఎవరైనా ఏకీభవించవచ్చు లేదా విభేదించవచ్చు. కానీ, ఈ వివాదం కేవలం పాస్‌పోర్ట్‌లకే పరిమితం కాలేదు. సిటిజన్‌షిప్ కార్డుల అవసరం ఏంటి అనేంత పెద్ద చర్చకు దారితీసింది. బహుశా ఇక్కడే అసలు కథ మొదలవుతుంది. ఎందుకంటే ఇది కేవలం ఒక పత్రానికి సంబంధించిన చర్చ మాత్రమే కాదు. ఇది గుర్తింపు గురించిన చర్చ. జాతీయత. పౌరసత్వం. హక్కులు. వ్యక్తికి, భారతీయ రాజ్యానికి మధ్య ఉన్న చట్టపరమైనవి..! మిమ్మల్ని ఒకటి చేయమని అడుగుతాను. మీ పర్సు తీయండి. ఎన్ని గుర్తింపు కార్డులు మీ దగ్గర ఉన్నాయి? ఆధార్ కార్డు? పాన్ కార్డు? ఓటరు ఐడి? డ్రైవింగ్ లైసెన్స్? వీటితోపాటు, ఇండియన్ పాస్‌పోర్ట్. ఇప్పుడు మిమ్మల్ని మీరు ఒక ప్రశ్న వేసుకోండి. ఈ కార్డులలో ఏ ఒక్కటైనా సరే, మీరు భారతీయ పౌరుడని చట్టబద్ధంగా నిరూపించగలదా? చాలామంది చెప్పేది ఒక్కటే. నా పాస్‌పోర్ట్ నిరూపిస్తుంది అని. కానీ, చట్టపరంగా చూస్తే ఈ ప్రశ్నకు సమాధానం అంత సులభం కాదు. నిజంగానే, చట్టం చెప్పే విషయం వేరే అని మనకు తెలుసా..? అక్కడే ఈ కథ నిజంగా ఆసక్తికరంగా మారుతుంది. ఎందుకంటే రాబోయే కొద్ది నిమిషాల్లో, చాలామంది ఒకేలా ఉపయోగించే నాలుగు పదాల మధ్య తేడాను మనం తెలుసుకోబోతున్నాం. గుర్తింపు. జాతీయత. పౌరసత్వం. ప్రయాణ పత్రం. అవి చూడటానికి ఒకేలా ఉంటాయి. అవి తరచుగా ఒకదానితో ఒకటి కలిసిపోతుంటాయి. కానీ చట్టం ప్రకారం, అవి ఒకేలా ఉండవు. ఆ తేడాను అర్థం చేసుకోవడం వల్ల మొత్తం చర్చ మారిపోతుంది.

ఇక ఇప్పుడు రాజకీయాలను కాసేపు పక్కన పెడదాం. ట్వీట్లు మర్చిపోండి. హాష్‌ట్యాగ్‌లను పక్కన పెట్టండి. ప్రభుత్వాన్ని ఎవరు సమర్థిస్తున్నారు, ఎవరు వ్యతిరేకిస్తున్నారు అనేది వదిలేయండి. నేరుగా కోర్టు గదిలోకి వెళ్దాం. ఎందుకంటే, ఎవరో రాజకీయనాయకులు లేదా జర్నలిస్టులు ఒక వ్యక్తి భారతీయ పౌరుడో కాదో తేల్చరు. చట్టం మాత్రమే నిర్ణయిస్తుంది. అయితే చట్టం చెప్పే మొదటి విషయమే ప్రతి ఒక్కరినీ ఆశ్చర్యపరుస్తుంది. ప్రతి భారతీయుడికి ఆటోమేటిక్‌గా చేతికి అందే సిటిజన్‌షిప్ సర్టిఫికెట్ ఇప్పటిదాకా లేదు. కాస్త ఆలోచించండి. భారతదేశంలో ఒక బిడ్డ పుట్టినప్పుడు, బర్త్ సర్టిఫికెట్ వస్తుంది. ఆ తర్వాత ఆధార్ వస్తుంది. ఆ తర్వాత పాన్ కార్డు రావచ్చు. డ్రైవింగ్ లైసెన్స్ వస్తుంది. ఓటర్ ఐడీ వస్తుంది. చివరికి ఇండియన్ పాస్‌పోర్ట్ కూడా రావొచ్చు. కానీ ఈ ప్రయాణంలో ఎవరికీ కూడా… తాను భారతీయుడినని ఏ సందర్భంలోనైనా రుజువు చేయడానికి సరిపోయే ఒకే ఒక్క ఆధారం దొరకదు. ఎందుకంటే, భారతీయ పౌరసత్వం అనేది పూర్తిగా వేరే చట్టం ద్వారా నడుస్తుంది. అదే 1955 పౌరసత్వ చట్టం. Citizenship Act. ఇక్కడే ఈ వివాదం ఒక ఆసక్తికరమైన మలుపు తిరుగుతుంది. External Affairs Ministry కేవలం తన సొంత అభిప్రాయాన్ని చెప్పలేదు. వారి చట్టపరమైన వాదన, ఇప్పటివరకు ఉన్న చట్టాల ఆధారంగానే వస్తోంది. పాస్‌పోర్ట్ మాన్యువల్ కూడా ఇలాగే చెబుతోంది. పాస్‌పోర్ట్ అనేది ప్రధానంగా దేశ పౌరులకు ఇచ్చే ప్రయాణ పత్రం మాత్రమే అని. ఆ తర్వాత వెంటనే చాలామంది ఎప్పుడూ వినని మరో మాట చెబుతుంది. అది 1967 పాస్‌పోర్ట్‌ల చట్టంలోని సెక్షన్ 20ని ప్రస్తావిస్తుంది. అసలు సెక్షన్ 20 ఏం చెబుతుందంటే.. పాస్‌పోర్ట్ జారీ చేసే నిబంధనల్లో ఏమున్నా సరే… కేంద్ర ప్రభుత్వానికి సరైనదనిపిస్తే, ప్రజా ప్రయోజనాల దృష్ట్యా భారతీయ పౌరుడు కాని వ్యక్తికి కూడా పాస్‌పోర్ట్ జారీ చేయవచ్చు అని. ఈ సెంటెన్స్‌ను జాగ్రత్తగా గమనించండి. విదేశీయులకు ఎప్పుడూ రొటీన్‌గా పాస్‌పోర్ట్‌లు ఇస్తున్నామని సెక్షన్‌ 20 చెప్పడం లేదు. ఎవరైనా సరే భారతీయ పాస్‌పోర్ట్ తీసుకోవచ్చని చెప్పడం లేదు. పార్లమెంటు స్వయంగా ఒక చట్టపరమైన శక్తిని కల్పించిందని చెబుతోంది. అత్యవసరలో. ప్రజా ప్రయోజనం కోసం. కేంద్ర ప్రభుత్వం తలచుకుంటే భారతీయ పౌరుడు కాని వ్యక్తికి కూడా పాస్‌పోర్ట్ ఇవ్వవచ్చు. ఈ ఒక్క నిబంధన చట్టంలో దశాబ్దాలుగా ఉంది. కానీ దీని గురించి చాలా తక్కువ మందికే తెలుసు.

Also Read : ప్రతి గవర్నమెంట్ ఆఫీసుల్లో త్రిష ఫొటో ఉండాల్సిందే.. కౌన్సిలర్ డిమాండ్!

తుది రుజువు కాకపోతే

ఇప్పుడు మరో కీలకమైన ప్రశ్నకు వద్దాం. పాస్‌పోర్ట్‌లు అనేవి పౌరసత్వానికి తుది రుజువు కాకపోతే… మరి అసలైన రుజువు ఏంటి? దాని కోసం మనం బాంబే హైకోర్టు దగ్గరికి వెళ్లాలి. ఇటీవల బాబా అబ్దుల్ రూఫ్ సర్దార్ వర్సెస్ మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వం కేసులో… జస్టిస్ అమిత్ బోర్కర్ విచారణ చేపట్టారు. అక్రమంగా భారత్‌లోకి ప్రవేశించి, ఫోర్జరీ పత్రాలతో అధికారిక పత్రాలు పొందారనే ఆరోపణలు ఎదుర్కొంటున్న బంగ్లాదేశ్ జాతీయుడి కేసు అది. విచారణ సమయంలో కోర్టు ఒక ముఖ్యమైన విషయాన్ని గుర్తించింది. జస్టిస్ అమిత్ బోర్కర్ ఇలా అన్నారు.. భారతదేశంలో నేషనాలిటీపై వచ్చే ప్రశ్నలను తేల్చడానికి 1955 నాటి పౌరసత్వ చట్టమే ప్రధానమైన ఆధారం. ఒక వ్యక్తికి పౌరసత్వం ఎలా వస్తుంది, ఎలా పొందవచ్చు, ఎలాంటి కోల్పోతారు అనేది ఈ చట్టమే చెబుతుంది. ఆ తర్వాత ఎక్కువగా చర్చకు వచ్చిన సెంటెన్స్ ఒకటుంది. కోర్టు ఏం చెప్పిందంటే… ఆధార్ కార్డ్, పాన్ కార్డ్ లేదా ఓటర్ ఐడీ లాంటి పత్రాలు చేతిలో ఉన్నంత మాత్రాన ఎవరూ ఆటోమేటిక్‌గా భారతీయ పౌరులు అయిపోరని. అంతేకాదు, మరింత స్పష్టంగా మరో విషయం చెప్పింది. ఈ పత్రాలు కేవలం గుర్తింపు కోసం, సేవలు పొందడానికి మాత్రమే పనిచేస్తాయి. అంతేకానీ, వీటి ఆధారంగా పౌరసత్వాన్ని నిర్ణయించలేరని. ఈ విషయంలో కోర్టు పరిశీలన చాలా ముఖ్యం. కోర్టు ఏం చెప్పలేదో కూడా గమనించండి. ఆధార్‌కు ఎలాంటి విలువ లేదని కోర్టు అనలేదు. పాన్ అర్థరహితం అని చెప్పలేదు. ఓటర్ ఐడీ ఫేక్ అని అనలేదు. ఆ పత్రాలు వేర్వేరు చట్టపరమైన పనులకు ఉపయోగపడతాయని మాత్రమే చెప్పింది. అంతేకాదు, అవేవి పౌరసత్వ చట్టం స్థానాన్ని భర్తీ చేయలేవని చెప్పింది. ఆ తర్వాత మరో ముఖ్యమైన పాయింట్ వచ్చింది. కోర్టు ముందున్న ఆరోపణల నేపథ్యంలో… తాము భారతీయ పౌరులమని నిరూపించే సరైన పత్రాన్ని దరఖాస్తుదారుడు సమర్పించలేదని కోర్టు తెలిపింది. ఇదే పాయింట్ దగ్గర కాస్త ఆగండి. కోర్టు ఒక వివాదాస్పద పౌరసత్వ కేసును విచారిస్తోంది. సాధారణ పౌరుల దైనందిన జీవితం గురించి కాదు. ఆ తేడా చాలా చాలా ముఖ్యం.

ఇప్పుడు ఆదిత్య థాక్రే మొదటి ప్రశ్నకు తిరిగి వద్దాం. ఆయన ఏమడిగారంటే… పాస్‌పోర్ట్ ఇచ్చే ముందు పోలీసులు ఏం వెరిఫై చేస్తారు? అని. అది సరైన ప్రశ్నే. సమాధానం ఏంటంటే… పోలీసు వెరిఫికేషన్ అనేది ఒక ముఖ్యమైన భద్రతా చర్య. పోలీసులు గుర్తింపును పరిశీలిస్తారు. అడ్రస్ చూస్తారు. నేర చరిత్ర ఉందా లేదా అని చెక్ చేస్తారు. దరఖాస్తుదారుడు ఏదైనా సమాచారం దాస్తున్నాడా అని ఆరా తీస్తారు. కానీ పోలీసు వెరిఫికేషన్ అనేది పౌరసత్వంపై ఇచ్చే కోర్టు తీర్పు కాదు. పోలీసులు కోర్టుల్లా వ్యవహరించరు. పౌరసత్వ చట్టం కింద వచ్చే వివాదాస్పద కేసులను వాళ్లు తేల్చరు. ఆ అధికారం అంతిమంగా పార్లమెంటు రూపొందించి, కోర్టులు నిర్దేశించిన చట్టపరమైన పరిధిలోనే ఉంటుంది. ఇప్పుడు ఒకటి ఊహించుకోండి. ఒక వ్యక్తి తప్పుడు బర్త్ సర్టిఫికెట్‌తో ఇండియన్ పాస్‌పోర్ట్ పొందాడు అనుకుందాం. అలాగే ఫేక్ పేరెంట్స్‌ డాక్యుమెంట్స్, తప్పుడు గుర్తింపు పత్రాలు ఇచ్చాడు అనుకుందాం. అలాంటి వ్యక్తి పాస్‌పోర్టు పొందితే ఆ వ్యక్తి శాశ్వతంగా భారతీయ పౌరుడు అయిపోతాడా? ఖచ్చితంగా కాదు. మోసం బయటపడినప్పుడు పాస్‌పోర్ట్‌ను రద్దు చేయవచ్చు. పాస్‌పోర్ట్ అనేది కేవలం ఒక వ్యక్తి ఏ దేశం యొక్క చట్టపరమైన పౌరుడో మాత్రమే రుజువు చేస్తుంది. అంతేతప్ప, ఆ వ్యక్తి నిజంగా ఎలాంటివాడు? అతని వ్యక్తిత్వం లేదా ప్రవర్తన ఎలా ఉంటుంది? అనే విషయాలను పాస్‌పోర్ట్ చెప్పదు. అందుకే లాయర్లు సాక్ష్యానికి, ఖచ్చితమైన రుజువుకు మధ్య తేడా చూపిస్తారు. బహుశా ఈ విషయంలో క్లారిటీ లేకపోవడం వల్లే ఈ మొత్తం వివాదానికి కారణం. ప్రభుత్వం ఇచ్చిన ప్రతి పత్రం ఒకే విషయాన్ని రుజువు చేస్తుందనే భ్రమలో మనం ఉన్నాం. కానీ అది నిజం కాదు. మరో చిన్న ఉదాహరణ చూద్దాం. మీ ముందు ఐదుగురు వ్యక్తులు నిలబడి ఉన్నారు. మొదటి వ్యక్తి చేతిలో ఆధార్ కార్డు ఉంది. రెండో వ్యక్తి చేతిలో పాన్ కార్డు ఉంది. మూడో వ్యక్తి డ్రైవింగ్ లైసెన్స్ పట్టుకున్నాడు. నాలుగో వ్యక్తి దగ్గర ఓటర్ ఐడీ ఉంది. ఐదో వ్యక్తి చేతిలో భారతీయ పాస్‌పోర్ట్ ఉంది. ఇప్పుడు మిమ్మల్ని మీరే ప్రశ్నించుకోండి. ఈ పత్రాలన్నీ పార్లమెంటు ఒకే ఒక పని కోసం చేసిందా?. ఖచ్చితంగా లేదు. ఆధార్ గుర్తింపును నిర్ధారిస్తుంది, సేవలను సులభతరం చేస్తుంది. పాన్ అనేది ట్యాక్స్ కట్టే వాళ్లను గుర్తిస్తుంది. డ్రైవింగ్ లైసెన్స్ బండి నడపడానికి అనుమతి ఇస్తుంది. ఓటర్ ఐడీ ఎన్నికల్లో ఓటు వేసే అవకాశం ఇస్తుంది. పాస్‌పోర్ట్ విదేశీ ప్రయాణాలకు, రాయబార రక్షణకు ఉపయోగపడుతుంది. ప్రతి పత్రం వేర్వేరు చట్టపరమైన పనులను చేస్తుంది. అందుకే రాహుల్ శివశంకర్ వాదిస్తూ… పౌరసత్వాన్ని ఒకే పత్రం మీద ఆధారపడి కాకుండా, అన్ని సాక్ష్యాల ఆధారంగా నిర్ణయిస్తారని చెప్పారు. ఆయన మాటల్లో చెప్పాలంటే… ఇది కోర్టులు ఎప్పుడో తేల్చిన అంశం. కోర్టులు ఇచ్చిన తీర్పులనే విదేశీ వ్యవహారాల శాఖ మళ్లీ చెబుతోంది. పౌరసత్వ వివాదాలు అనేవి కేవలం ఒకే ఒక్క పత్రం చూసి కాకుండా, చట్టపరమైన అన్ని కోణాలను పూర్తిగా పరిశీలించి, సరైన పరిష్కారం చూపుతారు అని రాహుల్‌ బలమైన వాదన వినిపించారు. బహుశా ఇక్కడే అసలు చిక్కు మొదలవుతుంది. చట్టం ఎప్పుడూ ఇలాగే ఉన్నప్పుడు.. సడన్‌గా ఇప్పుడే కోట్లాది భారతీయులకు ఎందుకు తెలిసింది..? ఈ చట్టపరమైన వివరణ సడన్‌గా రాజకీయ వివాదంగా ఎందుకు మారింది? NRC, పౌరసత్వ గుర్తింపు కార్డులు, భవిష్యత్తులో రాబోయే పౌరసత్వ వెరిఫికేషన్‌తో ఈ విషయాన్ని ప్రజలు ఎందుకు ముడిపెడుతున్నారు? అదే ఈ కథలోని చివరి చిక్కుముడి. అదే విషయాన్నిమనం ఇప్పుడు చూడబోతున్నాం.

ఇప్పుడు మనం అందరి మాటలు విన్నాం. విదేశీ వ్యవహారాల శాఖ చెప్పింది విన్నాం. ప్రతిపక్షాల వాదన తెలుసుకున్నాం. మాజీ ఐపీఎస్ అధికారి ఏం చెప్పారో విన్నాం. సీనియర్ జర్నలిస్ట్ అభిప్రాయం చూశాం. ప్రభుత్వ ప్రధాన సలహాదారుడి మాటలు విన్నాం. ఇక అసలైన, అత్యంత కీలకమైన ప్రశ్న మిగిలే ఉంది. తుది निर्णयం ఎవరిది? ట్విట్టర్‌దా? రాజకీయ నాయకులదా? టీవీ యాంకర్లదా? ప్రభుత్వ ప్రతినిధులదా? కాదు. చట్టం ప్రకారం నడిచే ప్రజాస్వామ్యంలో, తుది నిర్ణయం రాజ్యాంగం, పార్లమెంటు, కోర్టులదే అవుతుంది. బహుశా ఈ వివాదం నుంచి మనం నేర్చుకోవాల్సిన అతిపెద్ద గుణపాఠం ఇదే. ఎందుకంటే, రాజకీయ రణగొణ ధ్వనుల నుంచి కాస్త పక్కకు వచ్చి చూస్తే.. ఓ అద్భుతమైన విషయం మనకు అర్థమవుతుంది. ఈ చర్చలో పాల్గొంటున్న ప్రతి ఒక్కరూ.. ఒకే సమస్యకు సంబంధించిన వేర్వేరు కోణాల గురించి మాట్లాడుతున్నారు. ఆదిత్య థాకరే ఒక ప్రాక్టికల్ ప్రశ్న అడుగుతున్నారు. పోలీస్ వెరిఫికేషన్ పూర్తయిన తర్వాత.. ప్రభుత్వమే పాస్‌పోర్ట్ జారీ చేసినప్పుడు.. దానిపై “నేషనాలిటీ ఇండియన్” అని రాసినప్పుడు.. మరి ఆ పాస్‌పోర్ట్‌నే పౌరులుగా నిరూపించుకునే ఆధారంగా ఎందుకు చూడకూడదు అని. It is a perfectly reasonable question. ఇక మాజీ ఐపీఎస్ అధికారి యశోవర్ధన్ ఆజాద్ ప్రజల్లో ఆందోళనను లేవనెత్తారు. పాస్‌పోర్ట్, ఆధార్, ఓటర్ ఐడీ.. ఇలా ఏ పత్రం మీదైనా అనుమానాలు వ్యక్తం చేస్తే, తమ పౌరసత్వాన్ని నిరూపించే డాక్యుమెంట్స్‌ ఏవీ తమ దగ్గర లేవని, సాధారణ ప్రజలు భయపడటం సహజం అని యశోవర్ధన్‌ అంటున్నారు. ఆయన వ్యాఖ్యల్లో ఎలాంటి తప్పు లేదు, సామాన్యుల కోణం నుంచి ఇది పూర్తిగా అర్థం చేసుకోదగ్గ విషయమే. మరోవైపు రాహుల్ శివశంకర్ న్యాయపరమైన వాదన వినిపిస్తున్నారు. ఆయన ఏమంటున్నారంటే.. పౌరసత్వాన్ని కొన్ని డాక్యుమెంట్ల ఆధారంగా నిరూపించుకోవచ్చు. ఇది కోర్టులు ఎప్పుడో స్పష్టం చేసిన అంశం. కోర్టులు చెప్పిన దాన్నే విదేశీ వ్యవహారాల శాఖ కూడా పునరుద్ఘాటిస్తోంది. పాస్‌పోర్ట్‌కు ఎలాంటి విలువ లేదని రాహుల్ శివశంకర్‌ చెప్పట్లేదు. కానీ, వివాదాస్పదమైన పౌరసత్వ కేసులను కేవలం ఒక్క పత్రం ఆధారంగా కోర్టులు పరిష్కరించవని వాదిస్తున్నారు. ఇక కంచన్ గుప్తా వాదన మరోలా ఉంది. ఆయన ఏమంటారంటే.. పాస్‌పోర్ట్ అనేది కేవలం జర్నీ డాక్యుమెంట్‌ అని. ప్రపంచంలో ఎక్కడా కూడా ఇది పౌరసత్వ ధృవీకరణ పత్రానికి ఆల్‌టర్నేటివ్‌ కాదని. అంతటితో ఆగకుండా ఆయన మరో అడుగు ముందుకేశారు. భవిష్యత్తులో దేశవ్యాప్తంగా NRC జరగాలని, ఆ తర్వాత ప్రతి నిజమైన పౌరుడికి సిటిజన్‌షిప్ ఐడెంటిటీ కార్డు ఇవ్వాలని గుప్తా వాదిస్తున్నారు. ఆయన రాజకీయ ఆలోచనలను మనం సమర్థించాలా, వ్యతిరేరించాలా అనేది వేరే చర్చ. ఎందుకంటే ఇవాళ మనం భవిష్యత్తులో ఏం చేయాలనే దాని గురించి మాట్లాడటం లేదు. మన చట్టాలు ఏం చెబుతున్నాయనే దాని గురించే చర్చిస్తున్నాం. ఈ తేడా చాలా ముఖ్యం.

ఇప్పుడు మిమ్మల్ని మరో ప్రశ్న అడుగుతాను. రేపు ఉదయం మీరు విమానాశ్రయానికి వెళ్లారనుకోండి. అక్కడ ఇమిగ్రేషన్ ఆఫీసర్ మిమ్మల్ని ఆపేసి.. క్షమించండి, మీ పాస్‌పోర్ట్ పౌరసత్వానికి రుజువు కాదు. మీరు ప్రయాణించడానికి వీల్లేదు అని అంటారా? ఖచ్చితంగా అనరు. చట్టం అలా పనిచేయదు. భారత ప్రభుత్వం జారీ చేసిన ట్రావెల్ డాక్యుమెంట్‌గా, మన NATIONALITY తెలిపే ఆధారంగా.. భారతీయ పాస్‌పోర్ట్‌ను ప్రపంచవ్యాప్తంగా గుర్తిస్తున్నారు. విదేశీ ప్రభుత్వాలు గుర్తిస్తున్నాయి. ఎయిర్‌లైన్స్ గుర్తిస్తున్నాయి. భారత రాయబార కార్యాలయాలు గుర్తిస్తున్నాయి. ఏదీ మారలేదు. మీ పాస్‌పోర్ట్ ఒక్కసారిగా చెల్లుబాటు కాకుండా పోలేదు. ఈ వివాదం అంతా మరోదాని గురించి. పౌరసత్వమే ఒక చట్టపరమైన వివాదంగా మారినప్పుడు ఏం జరుగుతుందనే దానిపైనే ఈ రగడంతా లఎవరైనా అక్రమంగా దేశంలోకి ప్రవేశించారని ఆరోపణలు వచ్చినప్పుడు.. మోసపూరిత మార్గాల ద్వారా పాస్‌పోర్టు సంపాదించారని ఆరోపించినప్పుడు.. తాము పుట్టుకతోనో, వంశపారంపర్యంగానో, లేదా సహజీవనం ద్వారానో భారతీయులమని ఎవరైనా చెప్పుకున్నప్పుడు.. ఆ వాదనను సవాలు చేస్తే.. ఇలాంటి అసాధారణ లోనే పౌరసత్వ చట్టం కింద కోర్టులు ఆధారాలన్నింటినీ పరిశీలిస్తాయి. బాంబే హైకోర్టు కూడా సరిగ్గా ఇదే విషయాన్ని నొక్కి చెప్పింది. అందుకే, ఆధార్, పాన్ కార్డ్ లేదా ఓటర్ ఐడీలు మాత్రమే పౌరసత్వాన్ని నిరూపించలేవని కోర్టు స్పష్టం చేసింది. ఇక్కడ మరోసారి గమనించండి.. ఆ డాక్యుమెంట్లు పనికిరావు అని కోర్టు చెప్పలేదు. అవన్నీ చట్టపరంగా వేర్వేరు పనుల కోసం ఉపయోగపడతాయని మాత్రమే చెప్పింది. పాస్‌పోర్ట్‌లపై విదేశీ వ్యవహారాల శాఖ ఇచ్చిన స్పష్టత వెనుక కూడా ఇదే సూత్రం ఉంది.

ఇప్పుడు మనం ఈ ఎపిసోడ్‌ ఎక్కడ స్టార్ట్‌ చేశామో మళ్లీ అక్కడికే వద్దాం. మనం చెప్పుకున్న వ్యాలెట్ ప్రయోగం గుర్తుంది కదా? మీ జేబులో ఉన్న పర్సును మరోసారి బయటికి తీయండి. మీ దగ్గర ఉన్న ప్రతి కార్డును చూడండి. పర్సులో ఉండే ప్రతి కార్డు మీ గురించి వేర్వేరు విషయాలను వివరిస్తుంది. మీ ఆధార్ మీరు ఎవరో చెబుతుంది. మీ పాన్ కార్డ్ మీరు పన్ను విధానంలో భాగమని తెలుపుతుంది. మీ డ్రైవింగ్ లైసెన్స్ మీకు డ్రైవింగ్ చేసే అర్హత ఉందని చెబుతుంది. మీ ఓటర్ ఐడీ మీకు ఓటు హక్కు ఉందని సూచిస్తుంది. మీ పాస్‌పోర్ట్.. మీ జాతీయత భారతీయమని గుర్తించి, భారత ప్రభుత్వం మీకు జారీ చేసిన ప్రయాణ డాక్యుమెంట్‌గా చూపిస్తోంది. ఇవన్నీ కలిసి మీకు అధికారిక గుర్తింపును ఇస్తాయి. ఐతే, పౌరసత్వానికి సంబంధించిన వివాదాన్ని గనుక కోర్టు విచారిస్తుంటే.. ఆ కేసులోని పరిస్థితులను బట్టి, చట్టపరమైన రికార్డులన్నింటినీ పరిశీలించవచ్చు. అందుకే పౌరసత్వ చట్టమే ఇక్కడ ప్రధాన నియంత్రణ చట్టంగా ఉంటుంది. బహుశా ఈ వివాదంలో అసలైన సమస్య చట్టంలో లేదు. సమాచార లోపంలోనే ఉంది. ఎందుకంటే.. గుర్తింపు.. జాతీయత.. పౌరసత్వం.. పాస్‌పోర్ట్‌ లు… వీటన్నింటికీ చట్టపరమైన తేడా ఏంటో దశాబ్దాలుగా సాధారణ ప్రజలకు ఎవరూ స్పష్టంగా చెప్పలేదు. మనం ఈ నాలుగు పదాలను ఒకదానికి బదులు మరొకటిగా వాడేశాం. కానీ చట్టం అలా చేయలేదు. విదేశీ వ్యవహారాల శాఖ స్పష్టత ఇచ్చిన తర్వాత లక్షలాది మంది షాక్‌కు గురికావడానికి కారణం ఇదే. చట్టం ఒక్కసారిగా మారిపోవడం వల్ల కాదు.. చట్టపరమైన ఈ తేడాలు చాలామంది మొదటిసారి వినడం వల్ల అలా జరిగింది. బహుశా ఇక్కడ మరో గుణపాఠం కూడా ఉంది. ప్రజాస్వామ్యంలో పౌరులు అనే పదానికి అర్థం తెలుసుకోవడానికి ఏదో ఒక వివాదం వచ్చే వరకు వేచి చూడాల్సిన అవసరం లేదు. ఏ గందరగోళం తలెత్తకముందే చట్టాన్ని సాధారణ ప్రజలకు వివరించాలి. అంతా జరిగాక కాదు.

అయితే ఈ గందరగోళం మధ్య సామాన్యుడి పరిస్థితి ఏంటి? మీరు చట్టాన్ని పాటించే సాధారణ పౌరులై ఉండి, మీ పౌరసత్వంపై ఎలాంటి వివాదం లేదా చట్టపరమైన సమస్య లేకపోతే..మీ పాస్‌పోర్టు సురక్షితం. ఈ వివాదం వల్ల మీ పాస్‌పోర్ట్ ఒక్కసారిగా చెల్లుబాటు కాకుండా పోదు. అది ఎప్పటిలాగే పనిచేస్తుంది. రేపటికే రేపు మీరు కొత్త డాక్యుమెంట్లు కోసం పరుగులు పెట్టాల్సిన పనిలేదు. దీని అర్థం ఒక్కటే.. భారతీయ పౌరసత్వం అనేది రాజ్యాంగం, పౌరసత్వ చట్టం ద్వారా మాత్రమే నియంత్రిస్తారు. ఏదైనా ప్రత్యేకమైన చట్టపరమైన వివాదం వచ్చినప్పుడు, ఏ ఒక్క పత్రాన్ని అంతిమ సాక్ష్యంగా చూడకుండా.. కోర్టులు సరైన ఆధారాలను పరిశీలిస్తాయి. బహుశా మనం చేరుకోగల ఫైనల్ కంక్లూజన్ ఇదే..! ఈ వివాదం ఇప్పుడు కేవలం పాస్‌పోర్ట్‌కు సంబంధించిందే కాదు. చట్టంపై మనకున్న అవగాహనకు సంబంధించినది. కాబట్టి మనం ఎక్కడ మొదలుపెట్టామో అక్కడికే వద్దాం. ఈ పాస్‌పోర్ట్‌పై ఇప్పటికీ అశోక చక్రం ఉంది. ఇది ఇప్పటికీ.. “రిపబ్లిక్ ఆఫ్ ఇండియా” అని చెబుతోంది. ఇది నా జాతీయతను భారతీయుడిగా గుర్తిస్తోంది. ఈ పాస్‌పోర్ట్ లోపల ముద్రించిన ఏ విషయం మారలేదు. మారిందల్లా ఒకే ఒక్కటి. దాని వెనుక ఉన్న చట్టపరమైన ఫ్రేమ్‌వర్క్‌పై మనకున్న అవగాహన మాత్రమే మారింది. కొన్నిసార్లు అతిపెద్ద వివాదాలు చట్టంలో ఉన్న లోపాలను బయటపెట్టవు. ప్రజల అవగాహనలో ఉన్న లోపాన్ని ఎత్తి చూపుతాయి. ఇక్కడ జరిగింది కూడా అదే. కాబట్టి మున్ముందు ఎవరైనా మిమ్మల్ని అడిగితే.. మీ దగ్గర పాస్‌పోర్ట్ ఉంటే మీరు భారతీయులు కాదా? అని ప్రశ్నిస్తే.. దానికి సమాధానం కేవలం “అవుననో, కాదనో సమాధానం చెప్పలేం. అసలు సమాధానం.. ట్రావెల్ డాక్యుమెంట్, ఐడెంటిటీ డాక్యుమెంట్, భారతీయ చట్టాల ప్రకారం పౌరసత్వం మధ్య ఉన్న తేడాను అర్థం చేసుకోవడంలో ఉంది. ఆ సమాధానం సోషల్ మీడియాలో లేదు. రాజ్యాంగం, పౌరసత్వ చట్టం, కోర్టు తీర్పుల్లో మనకు కనిపిస్తుంది.