అంతర్జాతీయ మార్కెట్లో ముడి చమురు ధరలు భారీగా తగ్గుముఖం పట్టాయి. పశ్చిమాసియాలో సంక్షోభం మొదలైన తర్వాత మొట్టమొదటిసారిగా భారత్ దిగుమతి చేసుకునే ముడిచమురు (ఇండియన్ బాస్కెట్) సగటు ధర బ్యారెల్కు 70 డాలర్ల కంటే దిగువకు పడిపోయింది. అయితే, అంతర్జాతీయంగా ధరలు తగ్గినప్పటికీ దేశీయంగా పెట్రోల్, డీజిల్ ధరలు ఇప్పట్లో తగ్గే అవకాశం కనిపించడం లేదు. గతంలో సంక్షోభ సమయంలో చమురు మార్కెటింగ్ కంపెనీలు ఎదుర్కొన్న భారీ నష్టాలను పూడ్చుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తుండటమే దీనికి ప్రధాన కారణం.
గణాంకాల ప్రకారం, సోమవారం నాటికి భారత క్రూడ్ ఆయిల్ బాస్కెట్ సగటు ధర బ్యారెల్కు 68.86 డాలర్లకు చేరింది. పశ్చిమాసియాలో ఘర్షణలు ప్రారంభమైన తర్వాత మార్చి 23న గరిష్ఠంగా నమోదైన 157.04 డాలర్లతో పోలిస్తే ఇది 56 శాతం కంటే ఎక్కువ తగ్గుదల కావడం గమనార్హం. జూన్ మొత్తం కాలానికి గానూ ఇండియన్ బాస్కెట్ సగటు ధర బ్యారెల్కు 86.31 డాలర్లుగా ఉండగా, తాజా పతనం ప్రభుత్వ రంగ చమురు సంస్థలకు పెద్ద ఊరటనిచ్చింది.
Also Read : క్రికెట్ అభిమానులకు శుభవార్త.. టీమిండియా బెర్త్ ఖరారు!
ప్రస్తుత ధరల ప్రకారం ప్రభుత్వ రంగ చమురు కంపెనీలకు పెట్రోల్ అమ్మకాలపై లీటర్కు రూ.5 నుంచి రూ.6 వరకు లాభం (మార్కెటింగ్ మార్జిన్) వస్తున్నప్పటికీ, డీజిల్ అమ్మకాలపై మాత్రం ఇప్పటికీ లీటర్కు రూ.8 నుంచి రూ.10 వరకు నష్టం వాటిల్లుతోంది. గతంలో అంతర్జాతీయంగా ధరలు మండినప్పుడు దేశీయంగా ఇంధన ధరలను స్థిరంగా ఉంచడం వల్ల ఈ కంపెనీలు భారీగా నష్టపోయాయి. ఒకానొక దశలో కంపెనీలకు పెట్రోల్పై రూ.26, డీజిల్పై అత్యధికంగా రూ.81.90 వరకు నష్టం వచ్చింది.
గతంలో వినియోగదారులపై భారం పడకుండా కేంద్ర ప్రభుత్వం కూడా పెద్ద ఎత్తున ఆర్థిక వ్యయాన్ని భరించింది. మార్చి 27న పెట్రోల్, డీజిల్పై ఎక్సైజ్ సుంకాన్ని లీటర్కు రూ.10 చొప్పున తగ్గించడం వల్ల ప్రభుత్వ ఖజానాపై నెలకు రూ.14,000 కోట్ల అదనపు భారం పడింది. మొత్తం సంక్షోభ కాలంలో వినియోగదారులను ఆదుకోవడానికి కేంద్రంపై సుమారు రూ.1.23 lakh crore ఆర్థిక భారం పడిందని ప్రభుత్వ అంచనాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. ఈ వ్యయంలో కొంత భాగాన్ని తిరిగి రాబట్టుకోవాలని ప్రభుత్వం భావిస్తోంది.
అంతర్జాతీయ మార్కెట్లో చమురు ధరలు శాంతించడానికి ఇరాన్-అమెరికా మధ్య కుదిరిన దౌత్యపరమైన అవగాహన ప్రధాన కారణం. జూన్ మధ్యలో ఇరు దేశాల మధ్య శాంతి ఒప్పందం కుదిరే అవకాశాలు కనిపించడంతో పాటు జూన్ 17న అవగాహన ఒప్పందం (MoU) కుదిరింది. దీనివల్ల అమెరికా ఇరాన్ చమురుపై ఉన్న నిషేధాన్ని 60 రోజుల పాటు తాత్కాలికంగా ఎత్తివేయడంతో అంతర్జాతీయ మార్కెట్లోకి ఇరాన్ చమురు సరఫరా పెరిగే అవకాశం లభించింది.
ప్రపంచ చమురు రవాణాకు అత్యంత కీలకమైన హార్ముజ్ జలసంధి (Strait of Hormuz) పునఃప్రారంభం కావడం ధరల తగ్గుదలకు మరింత దోహదం చేసింది. యుద్ధ సమయంలో ఇరాన్ ఈ మార్గాన్ని మూసివేయడంతో సరఫరా నిలిచిపోయింది. అయితే తాజా ఒప్పందం తర్వాత గత 24 గంటల్లోనే ఈ జలసంధి గుండా సుమారు 20 లక్షల బ్యారళ్ల చమురు రవాణా అయిందని అమెరికా అధికారులు ధ్రువీకరించారు. జూన్ 25న 54 వాణిజ్య, ఇంధన నౌకలు ఈ మార్గం ద్వారా రాకపోకలు సాగించాయి.
మధ్యప్రాచ్య సంక్షోభం ఇంధన సరఫరాపై చూపిన ప్రభావాన్ని పర్యవేక్షించడానికి భారత ప్రభుత్వం ప్రత్యేకంగా ఏర్పాటు చేసిన అంతర్-మంత్రిత్వ కమిటీ కార్యకలాపాలు కూడా ఇప్పుడు తగ్గాయి. ప్రారంభంలో ప్రతిరోజూ సమావేశమై మీడియాకు సమాచారం అందించిన ఈ కమిటీ, ప్రస్తుతం ఉద్రిక్తతలు తగ్గడంతో ఆ సమావేశాలను నిలిపివేసింది. ఇది ఇంధన సరఫరాకు సంబంధించిన తక్షణ ఆందోళనలు పూర్తిగా తొలగిపోయాయనే సంకేతాన్ని ఇస్తోంది.
అంతర్జాతీయంగా ముడి చమురు ధరలు తగ్గినా భారత్లో రిటైల్ ధరలు వెంటనే తగ్గకపోవడానికి గల సాంకేతిక కారణాలను అంతర్జాతీయ చమురు మార్కెట్ నిపుణుడు నరేంద్ర తనేజా వివరించారు. ప్రస్తుతం భారత్ 40 దేశాల నుంచి ముడి చమురును దిగుమతి చేసుకుంటోందని, విదేశాల నుంచి కొనుగోలు చేసిన చమురు దేశీయ బంకులకు చేరడానికి ఒక వారం నుండి రెండున్నర నెలల సమయం పడుతుందని ఆయన తెలిపారు. అంటే ప్రస్తుతం మనం వాడుతున్న చమురును కంపెనీలు గతంలో బ్యారెల్కు 110 నుండి 130 డాలర్ల అధిక ధర వద్ద కొనుగోలు చేసినవి.
భారత్ తన మొత్తం ముడి చమురు అవసరాలలో 88 శాతానికి పైగా దిగుమతులపైనే ఆధారపడుతోంది. గతంలో భారతదేశపు చమురు దిగుమతులలో సగభాగం హార్ముజ్ జలసంధి గుండానే వచ్చేది, కానీ యుద్ధం తర్వాత ముందస్తు జాగ్రత్తగా ఆ రవాణాను 30 శాతానికి తగ్గించి, ఇతర దేశాల వైపు మళ్లించారు. అమెరికా, మెక్సికో, బ్రెజిల్ నుంచి చమురు రావడానికి రెండు నెలలు, రష్యా నుంచి రావడానికి ఒక నెల సమయం పడుతుంది.
మార్కెట్ విశ్లేషకుల అంచనాల ప్రకారం, దేశీయ వినియోగదారులకు ఇంధన ధరల తగ్గింపు ఉపశమనం లభించాలంటే కనీసం రెండు నుండి రెండున్నర నెలల కాలం (సెప్టెంబర్ వరకు) వేచి చూడాల్సిందే. అప్పటికి చమురు కంపెనీలు తమ పాత నష్టాలను అధిగమించే అవకాశం ఉంటుంది. అలాగే సెప్టెంబర్ నాటికి పండుగల సీజన్ (తీజ్ పండుగ) ప్రారంభం కానుండటంతో, ఆ సమయంలో ప్రభుత్వం ధరలను తగ్గించి ప్రజలకు పండుగ కానుకగా ఊరటనిచ్చే వ్యూహాన్ని అమలు చేయవచ్చు.
Also Read : పశ్చిమాసిమాలో మరోసారి ఉద్రిక్తతలు… చర్చలకు సిద్ధమైన అమెరికా, ఇరాన్
మరోవైపు, దేశీయంగా ఇంధన ధరల నిర్ణాయక విధానంలో పారదర్శకత లోపించిందనే విమర్శలు కూడా వస్తున్నాయి. గ్లోబల్ ట్రేడ్ రీసెర్చ్ ఇనీషియేటివ్ (GTRI) డైరెక్టర్ అజయ్ శ్రీవాస్తవ మాట్లాడుతూ, అంతర్జాతీయంగా క్రూడ్ ధరలు 30 డాలర్లకు పడిపోయినప్పుడు కూడా దేశీయంగా లీటరుకు రూ.90-100 వసూలు చేసిన సందర్భాలు ఉన్నాయన్నారు. చమురు బాస్కెట్ ధరతో పోలిస్తే రిఫైనింగ్, డిస్ట్రిబ్యూషన్ కంపెనీల వాటా ఎంత, కేంద్ర-రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల పన్నుల శాతం ఎంత అనే విషయాలపై ప్రభుత్వం ఒక స్పష్టమైన, పారదర్శకమైన వ్యవస్థను తీసుకురావాల్సిన అవసరం ఉందని ఆయన అభిప్రాయపడ్డారు.
ఏదేమైనప్పటికీ, ప్రపంచంలోనే మూడవ అతిపెద్ద చమురు దిగుమతిదారు అయిన భారతదేశానికి అంతర్జాతీయంగా ముడి చమురు ధరలు 70 డాలర్ల దిగువకు పడిపోవడం అనేది పెద్ద ఆర్థిక ఉపశమనం. ఇది దేశ చమురు బిల్లులను భారీగా తగ్గించడమే కాకుండా, కరెంట్ ఖాతా లోటును (CAD) నియంత్రణలో ఉంచుతుంది. అంతేకాకుండా, దీర్ఘకాలంలో దేశీయంగా ద్రవ్యోల్బణ ఒత్తిళ్లను తగ్గించి భారత ఆర్థిక వ్యవస్థ స్థిరపడటానికి ఎంతో దోహదపడుతుంది.
